Tarım İlaçları ve Pestisitlerin Kullanımı
Pestisit Nedir?
Pestisit, tarım ilaçları olarak bilinen kimyasal maddelerdir ve zararlı organizmaları engellemek veya kontrol altına almak için kullanılır. Bu kimyasal maddeler, canlılar üzerinde toksik, mutajenik ve kanserojenik etkiler gösterir. Pestisitler, tarımda zararlılarla mücadelede önemli bir rol oynar.
Pestisit Kelime Anlamı
Pestisit kelimesi, “pest” (zararlı) ve “cide” (öldürücü) kelimelerinin birleşiminden oluşur. Dolayısıyla pestisit, zararlı organizmaları engellemek, kontrol altına almak ya da zararlarını azaltmak amacıyla kullanılan kimyasal maddelerdir. Zararlı organizmalar; insanların besin kaynaklarına ve mal varlıklarına zarar veren ya da hastalık yayan böcekler, bitkiler, patojenler, yabani otlar, yumuşakçalar, kuşlar, memeliler, balıklar, solucanlar ve mikroorganizmalar olabilir.
Pestisit Kullanımının Tarihçesi
Pestisit kullanımı oldukça eskidir. MS 1300 yılında develerde “uyuz hastalığı”na karşı mineral yağ kullandılar. MÖ 1200 yılında bazı tuzlar ve fethedilen yerlerin külleri “non-selective” herbisit olarak kullandılar. MÖ 1000 yılında kükürdün insektisit ve fungusit özelliğini keşfettiler.
MS 900 yılında Çinliler böceklere karşı arsenik kullandı. MÖ 100 yılında ise “hellebore” adlı bitkiler fare, sıçan ve böceklerin kontrolü için kullanıldı. 1690 yılında tütün ekstraktlarını kontakt insektisit olarak, dumanını ise 1773’de fumigant olarak kullandılar.
İkinci Dünya Savaşı’na kadar, bitkileri zararlılardan korumak için doğal kaynaklı, organik ve inorganik maddeler kullandılar. Savaştan sonra sentetik pestisitler devreye girdi ve daha yoğun kullandılar. 1874’te ilk sentetik organik klorlu insektisit olan DDT’yi sentezlediler ve 1939’da insektisit özelliğini Paul Müller keşfetti. 1938’de Bernard Shrader, ilk organik fosforlu bileşik olan TEPP’i keşfetti. Aynı yıl, Bacillus Thuringiensis adlı ilk mikrobiyal insektisiti kullanmaya başladılar. Heuberger ve Manns, 1943’te ilk ditiyokarbamat fungusiti olan Zineb’i, Dupont ise 1945’te ilk herbisit olan amonyum sulfamatı geliştirdi. Daha sonra, 1951’de ilk karbamat insektisitler olan isolan, dimeton, piramat ve pirolanı, Sumitoma ise 1949’da ilk sentetik piretroid olan Allethrini sentezledi ve bitki koruma hizmetine sundu. 1955’te ilk repellent etkili maddeyi DEET sentezledi. Sonuç olarak, kimya biliminin gelişmesiyle her yıl daha geniş ve kuvvetli etkilere sahip yeni tür bileşikler keşfediliyor.
Pestisit Kullanımının Etkileri ve Düzenlemeler
Sentetik kimyasal maddelerin yoğun kullanımı, çevre, insan ve hayvan sağlığı üzerinde yeni problemler ortaya çıkardı. Bu nedenle, ülkeler, pestisit kullanımını kontrol altına almak için çeşitli yasal düzenlemeler yaptı. Bu amaçla, European Plant Protection Organization (EPPO), Food and Agriculture Organization (FAO), World Health Organization (WHO), European Economic Community (EEC), Environmental Protection Agency (EPA) gibi uluslararası kuruluşlar, pestisitlerin güvenli kullanımı konusunda yoğun çaba gösteriyor.
1954 yılında, ürünlerde insan ve hayvan sağlığı üzerinde zararlı etkiye yol açmayacak maksimum pestisit kalıntı miktarlarını tespit ettiler. 1970’li yılların başında başlayan çevre koruma hareketlerinden sonra gelişmiş ülkeler, pestisit kullanımını kontrol altına aldı. Sonuç olarak, bazı pestisitleri yasakladılar veya kısıtladılar.
